header7

HENGELO - Kunstenaar Jannemiek Tukker verminkte tijdens een psychose twintig zelfgemaakte doeken. Door de schade te herstellen met naald en draad heeft ze het werk een nieuwe dimensie gegeven. Haar ‘littekenkunst’ is later dit jaar te zien tijdens de Art Brut Biënnale in Hengelo.

Een groot doek van 280 x 200 centimeter domineert de huiskamer van Jannemiek Tukker. In het oog springen de donkerblauwe lijnen die als een meanderende rivier over de reusachtige pentekening heen lopen. Wie goed kijkt, ziet dat deze rivier is gemaakt van borduurgaren. Wie beter weet, beseft dat dit niets minder is dan een dichtgenaaide wond. Een wond die de kunstenares zelf in een aanval van paniek met een schroevendraaier heeft toegebracht.


Het doek weerspiegelt het getekende leven van de maker. Jannemiek Tukker is de dochter van een getraumatiseerde vrouw uit Hardinxveld-Giessendam die de klap van een verkeerd afgeworpen bom in januari 1945 nooit meer te boven kwam. De bom doodde die dag niet alleen drie gezinsleden, maar veroorzaakte ook lichamelijke en geestelijke schade aan moeder Tukker. „Binnen ons gezin kregen wij als kinderen daar voortdurend mee te maken”, zegt Jannemiek. “Onze moeder had vaak last van paniekaanvallen. Bij het minste of geringste verging voor haar de wereld.”

Jannemiek ging na een moeizame jeugd studeren aan de AKI in Enschede, waar ze zich nooit echt thuis voelde. „Het ging daar vooral om kunst met een grote K. Bepaald door een kleine groep mensen zoals Rudi Fuchs die jou zeggen wat kunst hoort te zijn. Ik had het gevoel dat ik in een harnas zat. Ik kon mezelf niet zijn.” Het kwartje viel pas toen Jannemiek daarna naar de Open Universiteit ging. Hier kwam ze voor het eerst in aanraking met Art Brut, rauwe niet-conceptuele kunst die voortkomt uit het gevoel van de maker. „Ik dacht: Dit is het voor mij, dit kan ik begrijpen! Eindelijk mocht ik kunst maken waar ik me zelf fijn bij voelde. Tijdens mijn eerdere opleiding aan de AKI in Enschede.”


Jannemiek ging vanaf dat moment doen wat goed voelde: tekenen met een kroontjespen, inkt en eindeloos veel geduld. Het gedetailleerde lijnenspel op papier bleek een rustgevende bezigheid die confronterende herinneringen aan haar jeugd naar bovenbracht. In de pentekeningen uit die periode komen de beelden van vroeger terug. Bijvoorbeeld de scène waarbij haar moeder de was ophangt, waarmee ze in 2005 de Beeldend Gesproken Kunstprijs won.

Het tekenen maakte onverwerkte trauma’s los. „De tranen rolden tijdens het tekenen over de wangen”, weet Jannemiek nog. „Kunst was een breekijzer. Veel van wat ik in mijn jeugd heb doorgemaakt, heb ik op het doek kunnen verwerken. Meer nog dan met praten. Dat voelde als een bevrijding.”

Haar psychische problemen kreeg Jannemiek aardig onder controle dankzij de medicatie in combinatie het tekenen. Maar in 2013 kwam ze terecht in een psychose, waarschijnlijk door een verandering in de medicatie. Stemmingswisselingen en paniekaanvallen brachten haar zo uit evenwicht, dat ze met een schroevendraaier losging op twintig werken. De tekeningen op papier verscheurde ze. „Ik vond ze niet goed meer. Toen ik het had gedaan, voelde dat eerst als een opluchting. Daarna kreeg ik spijt.”

Uiteindelijk wist de Hengelose uit het dal te klimmen en aan de negativiteit een positieve draai te geven. Ze besloot de beschadigde doeken niet weg te gooien, maar met naald en draad te repareren. Het werk kreeg zo letterlijk en figuurlijk een gelaagdheid. „Het herstel is zichtbaar, zowel psychisch als materieel. Sommige werken zijn zelfs beter geworden, vind ik. Ze hebben meer betekenis gekregen. Bovendien ben ik bij mijn nieuwe werk nu ook borduurgaren gaan gebruiken. In die zin heeft die donkere periode me ook iets goeds gebracht. Ik kijk nu of ik nog iets kan met de verscheurde tekeningen op papier. Het is een stuk lastiger om ook die te herstellen, heb ik gemerkt.”

Jannemiek Tukker heeft naam gemaakt als Art Brut-kunstenaar en zal dus niet ontbreken bij de Art Brut Biënnale in haar woonplaats. Zelfs weet ze niet zo goed wat ze met dat etiket aan moet. „Ik teken nu veel ronde vormen op basis van kleine figuurtjes. Cirkels, die ik ronddraaiende energiewielen noem. Met sterren en rozetten. Sommigen associëren de figuren met mandala’s en beschouwen het niet als echte kunst. Maar of ik Art Brut maak? Geen idee. In mijn werk zie je weinig geëngageerde thema’s, dat klopt. Wat ik maak, is heel persoonlijk. Je kunt het zelfs egocentrisch noemen. Het herstel van de beschadigingen hoort daar ook bij. Dat is mijn handtekening. Kunst heeft gezorgd voor een nieuwe balans in mijn leven. Je kunt wel huilend in bed blijven liggen, maar het gaat erom dat alles blijft stromen. Niet iets zomaar weggooien, maar doorgaan. Ik blijf dat doen tot ik doodga.”

De Art Brut Biënnale wordt gehouden van 17 t/m 29 september in het voormalige V&D-pand aan de Markt in Hengelo.

vandaag 42

gisteren 68

deze week 110

afgelopen maand 830

tot nu toe 148209

Kubik-Rubik Joomla! Extensions


Hier adverteren? Bij afname van een recensie: 1e maand gratis!

daarna € 17,49 per maand 


museumaalten-add
singingvoices-add
Berts Music productions